Η NASA ετοιμάζεται να στείλει στο διάστημα το Nancy Grace Roman Space Telescope, ένα παρατηρητήριο που έχει σχεδιαστεί για να βλέπει μεγάλο τμήμα του ουρανού με εντυπωσιακή ταχύτητα. Η εκτόξευση έχει προγραμματιστεί για τις 30 Αυγούστου, με πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX, και η ομάδα της αποστολής δηλώνει ότι το τηλεσκόπιο είναι έτοιμο για το επόμενο βήμα.
Ένα τηλεσκόπιο φτιαγμένο για πανοραμική θέα
Το Roman δεν έρχεται να αντικαταστήσει το Hubble ή το James Webb. Έχει διαφορετική αποστολή: να σαρώσει μεγάλες περιοχές του ουρανού και να δημιουργήσει έναν λεπτομερή χάρτη του κοσμικού περιβάλλοντος. Το Wide Field Instrument θα παρατηρεί κυρίως στο εγγύς υπέρυθρο και η εικόνα του θα καλύπτει περίπου 50 φορές μεγαλύτερη περιοχή από εκείνη του Webb.
Η διαφορά στην κλίμακα είναι καθοριστική. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ένας μήνας παρατηρήσεων του Roman για τη χαρτογράφηση του Γαλαξία μας θα απαιτούσε περίπου έναν αιώνα με το Hubble. Το παρατηρητήριο αναμένεται να παράγει περισσότερα από 500 terabytes δεδομένων τον χρόνο, δηλαδή περισσότερο από τον συνολικό όγκο δεδομένων που έχει συγκεντρώσει το Hubble σε περίπου 35 χρόνια.
Σκοτεινή ενέργεια, εξωπλανήτες και μαύρες τρύπες
Οι μεγάλες έρευνες του Roman θα βοηθήσουν τους αστρονόμους να μελετήσουν τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια, φαινόμενα που δεν βλέπουμε άμεσα αλλά επηρεάζουν την εξέλιξη και την κίνηση των γαλαξιών. Η αποστολή θα παρατηρήσει επίσης περίπου δύο δισεκατομμύρια γαλαξίες στο βασικό της πρόγραμμα, προσφέροντας ένα πρωτοφανές στατιστικό δείγμα για την κοσμολογία.
Παράλληλα, το τηλεσκόπιο θα αναζητήσει εξωπλανήτες και θα μελετήσει μαύρες τρύπες. Το όργανο στεμματογράφου του θα χρησιμοποιεί τις ιδιότητες του φωτός για να περιορίζει τη λάμψη ενός άστρου και να κάνει πιο ορατούς πλανήτες που βρίσκονται δίπλα του. Η ευρεία οπτική του Roman θα συμπληρώνει την πολύ βαθύτερη, αλλά πιο στενή, ματιά του James Webb.
Η διαδρομή προς το σημείο L2
Μετά την εκτόξευση, το Roman θα κατευθυνθεί προς το σημείο L2 του συστήματος Ήλιου–Γης, περίπου 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα μακριά από τη Γη. Η θέση αυτή επιτρέπει στο διαστημικό τηλεσκόπιο να προστατεύει τα όργανά του από τη θερμότητα, ενώ τα ηλιακά πάνελ του συνεχίζουν να δέχονται φως.
Η NASA έχει ήδη γεμίσει το τηλεσκόπιο με υδραζίνη για τις διορθώσεις πορείας, την τελική τοποθέτηση σε τροχιά και τους ελιγμούς διατήρησης θέσης. Η αποστολή προβλέπεται να έχει καύσιμο για τουλάχιστον πέντε χρόνια επιστημονικών εργασιών μετά την εγκατάσταση στην τελική του τροχιά.
Τι σημαίνει για την ευρωπαϊκή επιστήμη
Το μεγαλύτερο μέρος της αξίας του Roman δεν θα βρίσκεται μόνο στις εικόνες, αλλά και στη διαχείριση των δεδομένων. Η Ευρώπη διαθέτει πανεπιστήμια, ερευνητικές ομάδες και υποδομές που μπορούν να συμμετάσχουν στην ανάλυση μεγάλων αστρονομικών συνόλων, από τη μελέτη της κοσμικής διαστολής έως την ταξινόμηση γαλαξιών και την αναζήτηση πλανητικών συστημάτων.
Για την Ελλάδα, η αποστολή είναι μια υπενθύμιση ότι η σύγχρονη αστρονομία απαιτεί τόσο τηλεσκόπια όσο και ανθρώπους που μπορούν να μετατρέπουν τα δεδομένα σε γνώση. Η συμμετοχή σε διεθνείς συνεργασίες, η εκπαίδευση σε υπολογιστική αστροφυσική και οι υποδομές αποθήκευσης και επεξεργασίας μπορούν να δώσουν στα ελληνικά ερευνητικά κέντρα ουσιαστικό ρόλο στην αξιοποίηση των παρατηρήσεων.
Η Nancy Grace Roman, από την οποία πήρε το όνομά του το τηλεσκόπιο, ήταν πρωτοπόρος της NASA και έχει χαρακτηριστεί «μητέρα του Hubble» για τη συμβολή της στη δημιουργία του διαστημικού παρατηρητηρίου. Το νέο τηλεσκόπιο συνεχίζει αυτή την κληρονομιά με μια διαφορετική υπόσχεση: να κάνει ορατές, σε μεγάλη κλίμακα, πλευρές του Σύμπαντος που μέχρι σήμερα μπορούσαμε να εξετάσουμε μόνο αποσπασματικά.