Η ιστορία του Homo erectus μπορεί να είναι παλαιότερη απ’ όσο θεωρούσαμε. Νέα απολιθώματα από το λατομείο Drimolen στη Νότια Αφρική ενισχύουν την εικόνα ότι το είδος υπήρχε στην περιοχή πριν από περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια — περίπου 200.000 χρόνια νωρίτερα από τα παλαιότερα ενήλικα ευρήματα που συγκρίνονται συνήθως μαζί του.
Ένα ενήλικο κρανίο αλλάζει τη χρονολόγηση
Η ερευνητική ομάδα από το La Trobe University και συνεργαζόμενα ιδρύματα περιέγραψε 18 απολιθώματα ανθρωπίνων συγγενών από το Drimolen Main Quarry, στην περιοχή που είναι γνωστή ως «Cradle of Humankind». Ανάμεσά τους βρίσκεται το DNH 127, ένα τμήμα ενήλικου κρανίου που αποδίδεται στον Homo erectus.
Η ηλικία του υπολογίζεται σε περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια. Το εύρημα συμπληρώνει ένα παλαιότερο απολίθωμα από το ίδιο σπήλαιο, το DNH 134, που ανήκε σε παιδί ηλικίας δύο έως τεσσάρων ετών. Η παρουσία του ενήλικου δείγματος μειώνει την αβεβαιότητα για το πώς έμοιαζε ο Homo erectus στην πρώιμη φάση της ιστορίας του.
Η σύγκριση έχει σημασία επειδή τα ενήλικα απολιθώματα του είδους από άλλες θέσεις, μεταξύ άλλων από το Dmanisi στη Γεωργία, χρονολογούνται περίπου στα 1,8 εκατομμύρια χρόνια. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν απλώς ότι ο Homo erectus ήταν παρών στη νότια Αφρική· προτείνουν ότι η πρώτη εμφάνισή του εκεί μπορεί να τοποθετηθεί ήδη στα 2 εκατομμύρια χρόνια.
Δύο συγγενικά είδη, διαφορετικές λύσεις
Στα ίδια ευρήματα περιλαμβάνονται απολιθώματα του Paranthropus robustus, ενός άλλου ανθρωπίνου συγγενή που ζούσε στο ίδιο τοπίο. Η μελέτη δείχνει ότι, ανάμεσα σε περίπου 2 και 1,8 εκατομμύρια χρόνια πριν, το είδος ανέπτυξε ακόμη μεγαλύτερα δόντια και ισχυρότερους μυς μάσησης, πιθανώς ως προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες και στις σκληρές τροφές.
Η κατεύθυνση αυτή διέφερε από εκείνη του Homo erectus. Ο τελευταίος συνδεόταν με μεγαλύτερο εγκέφαλο και μικρότερους γομφίους, χαρακτηριστικά που οι ερευνητές συζητούν σε σχέση και με αλλαγές στη διατροφή, όπως η αυξημένη κατανάλωση κρέατος. Πρόκειται για διαφορετικές εξελικτικές λύσεις στο ίδιο αφρικανικό περιβάλλον, όχι για μια απλή γραμμική «σκάλα» προς τον σύγχρονο άνθρωπο.
Στο Drimolen, μάλιστα, τα απολιθώματα του Paranthropus robustus είναι πολύ περισσότερα από εκείνα του Homo erectus, με αναλογία μεγαλύτερη από δέκα προς ένα για την περίοδο που εξετάζεται. Αυτό υπενθυμίζει ότι η τελική επιτυχία της δικής μας εξελικτικής γραμμής δεν ήταν προδιαγεγραμμένη.
Η μικροεξέλιξη αποτυπώνεται στα δόντια
Η αξία της συλλογής δεν περιορίζεται στη νέα χρονολόγηση του Homo erectus. Τα δείγματα του Paranthropus robustus επιτρέπουν στους επιστήμονες να συγκρίνουν πληθυσμούς που απέχουν περίπου 200.000 χρόνια και να εντοπίσουν μικρές, αλλά σταθερές, αλλαγές στο μέγεθος των δοντιών και στους μυς της μάσησης.
Τέτοιες αλλαγές είναι δύσκολο να ανιχνευθούν στα απολιθώματα, επειδή το αρχείο είναι αποσπασματικό και τα δείγματα σπάνια. Η σχετικά μεγάλη συλλογή του Drimolen προσφέρει μια πιο λεπτομερή εικόνα για το πώς η εξέλιξη μπορεί να μετασχηματίζει έναν πληθυσμό μέσα στον χρόνο.
Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν σε μελέτη των Jesse M. Martin και συνεργατών στο περιοδικό Annals of Human Biology. Η επιστημονική αναφορά δεν αποδεικνύει κάθε λεπτομέρεια της πρώιμης ιστορίας του Homo erectus, αλλά προσθέτει ισχυρή ένδειξη ότι η παρουσία του στη νότια Αφρική ξεκινά νωρίτερα από ό,τι έδειχναν τα μέχρι τώρα ενήλικα απολιθώματα.